สรุปสั้น (ร่าง) แนวปฏิบัติการใช้ AI ในการเรียนสำหรับนักศึกษา มจธ.: ใครกำหนดว่าใช้ได้แค่ไหน ใช้แล้วต้องบอกอย่างไร และอะไรที่ไม่เป็นที่ยอมรับในทุกรายวิชา พร้อมเหตุผล
มหาวิทยาลัยกำลังจัดทำแนวปฏิบัติการใช้ AI ในการเรียนสำหรับนักศึกษา ร่างล่าสุดปรับตามความคิดเห็นของตัวแทนนักศึกษาในเวทีรับฟังความคิดเห็นเมื่อ 21 กันยายน 2569 และอยู่ระหว่างเสนอสภาวิชาการ บทความนี้สรุปเฉพาะสิ่งที่ต้องรู้ พร้อมเหตุผลของแต่ละข้อ ซึ่งเป็นสิ่งที่นักศึกษาขอไว้ในเวทีนั้น
อ่านร่างฉบับเต็มได้ที่ (ร่าง) แนวปฏิบัติการใช้เครื่องมือปัญญาประดิษฐ์ในการเรียนสำหรับนักศึกษา (เปิดด้วยบัญชี @kmutt.ac.th)
1. กติกาอยู่ที่รายวิชา
แนวปฏิบัตินี้เป็นแนวทาง ไม่ใช่ข้อบังคับ และไม่กำหนดบทลงโทษ ผู้กำหนดว่าใช้ AI ได้แค่ไหนคืออาจารย์ผู้สอน ผ่านเอกสารรายวิชา (Course Syllabus) ซึ่งมักแบ่งเป็น 3 ระดับ
- ไม่อนุญาต ทำเองทั้งหมด มักใช้กับงานที่วัดทักษะพื้นฐาน เช่น การสอบ
- อนุญาตบางส่วนพร้อมอ้างอิง ใช้ช่วยค้นข้อมูล สรุปแนวคิด ร่างโครงสร้าง หรือตรวจงานที่เขียนเองได้ ตามขอบเขตที่อาจารย์ระบุ แต่ไม่ให้ AI สร้างเนื้อหาของงาน
- อนุญาตเต็มที่พร้อมอ้างอิง ใช้ได้กว้าง แต่ต้องแสดงว่าตรวจและพัฒนาผลลัพธ์ของ AI ได้
ถ้ารายวิชาไม่ได้ระบุ หรือไม่แน่ใจ ให้ถามอาจารย์ก่อนใช้ และเก็บคำตอบไว้ เช่น อีเมล อาจารย์ไม่ได้พูดถึง AI ไม่ได้แปลว่าใช้ได้
เหตุผล: แต่ละวิชาวัดคนละอย่าง วิชาฝึกเขียนโปรแกรมอาจต้องการให้เขียนโค้ดเองทุกบรรทัด ขณะที่อีกวิชาให้ AI ร่างโค้ดได้ กติกาเดียวสำหรับทุกวิชาจึงใช้ไม่ได้ และคำตอบที่เก็บไว้คุ้มครองนักศึกษาเองหากเข้าใจไม่ตรงกันภายหลัง
2. ใช้แล้วต้องบอก และรับผิดชอบเอง
เมื่อใช้ AI ในงาน ให้ระบุในเชิงอรรถหรือหมายเหตุท้ายงาน 4 อย่าง คือ เครื่องมือ · วันที่ · ใช้ทำอะไร · นำผลมาพัฒนาต่ออย่างไร เช่น
"งานชิ้นนี้ใช้ ChatGPT (OpenAI) เมื่อวันที่ [วัน/เดือน/ปี] ในการสร้างโครงร่างเบื้องต้นของบทที่ 2 จากนั้นผู้เขียนได้เพิ่มเติมข้อมูลจากแหล่งอ้างอิงทางวิชาการและเรียบเรียงเนื้อหาใหม่ทั้งหมด"
การตรวจไวยากรณ์ การแปลเพื่อทำความเข้าใจ และการจัดรูปแบบ โดยทั่วไปไม่ต้องระบุ แต่ถ้า AI ปรับเนื้อหาหรือโครงสร้างอย่างมีนัยสำคัญ ควรระบุไว้
ตรวจทุกอย่างที่ AI ให้มาก่อนใช้ โดยเฉพาะตัวเลขและแหล่งอ้างอิง ซึ่ง AI สร้างขึ้นได้ทั้งที่ไม่มีอยู่จริง แหล่งอ้างอิงทุกชิ้นต้องค้นและตรวจด้วยตนเองก่อนนำไปใช้
เหตุผล: AI ไม่รับผิดชอบผลงาน ผู้รับผิดชอบคือนักศึกษา การเปิดเผยทำให้อาจารย์ประเมินได้ว่าส่วนไหนเป็นความคิดของเรา และในวิชาที่อนุญาต การระบุอย่างถูกต้องไม่ควรทำให้ถูกหักคะแนนเพียงเพราะใช้ AI
3. สิ่งที่ไม่เป็นที่ยอมรับในทุกรายวิชา
- นำผลจาก AI มาเป็นงานของตนโดยไม่อ้างอิง เพราะคะแนนรับรองว่าเราทำอะไรได้ ถ้าไม่บอกว่าใครทำ การประเมินก็ไม่สะท้อนความจริง
- เรียบเรียงผลจาก AI ใหม่แล้วเสนอเป็นความคิดตนเองโดยไม่อ้างอิง เพราะเปลี่ยนถ้อยคำไม่ได้เปลี่ยนที่มาของความคิด จึงเทียบได้กับการลอกเลียนงาน
- ใช้ AI ดัดแปลงงานของผู้อื่นหรือผลจาก AI อื่นเพื่อหลบการตรวจจับ เพราะเจตนาคือหลอกผู้ประเมินโดยตรง
- ใช้ AI ในการสอบหรือในงานที่รายวิชาห้าม เพราะงานเหล่านี้วัดสิ่งที่เราทำได้เอง และการระบุว่าใช้ ไม่ได้ทำให้การใช้ที่ห้ามกลายเป็นอนุญาต
- แต่งข้อมูล ผลการทดลอง หรือแหล่งอ้างอิง เพราะงานวิชาการตั้งอยู่บนหลักฐานจริง และคนอื่นจะนำไปใช้ต่อ
ตัวแทนนักศึกษาในเวทีรับฟังฯ เห็นด้วยกับเส้นแบ่งนี้ และมองว่าความผิดไม่ได้อยู่ที่การใช้เครื่องมือ แต่อยู่ที่การนำเสนอสิ่งที่ตนเองไม่เข้าใจ
4. เก็บหลักฐานการทำงานไว้
เครื่องมือตรวจจับ AI ยังแม่นยำจำกัด และไม่ควรใช้เป็นหลักฐานเพียงอย่างเดียว ถ้าเขียนเองแต่ถูกสงสัย ร่างงานระหว่างทาง บันทึกการค้นคว้า และประวัติการสนทนากับ AI คือสิ่งที่ใช้ชี้แจงได้ จึงควรเก็บไว้ตั้งแต่ระหว่างทำงาน
5. ข้อมูลที่ไม่ควรใส่ใน AI
ข้อมูลส่วนบุคคลของผู้อื่น งานของเพื่อนที่ไม่ได้รับอนุญาต ข้อมูลวิจัยที่ยังไม่เผยแพร่ และข้อมูลลับของสถานประกอบการระหว่างฝึกงาน เพราะข้อมูลเหล่านี้ไม่ใช่ของเรา และเครื่องมือบางตัวที่ใช้ผ่านบัญชีส่วนตัวนำบทสนทนาไปพัฒนาโมเดลต่อได้
มหาวิทยาลัยจัดให้นักศึกษาใช้ Microsoft Copilot ผ่านบัญชี @kmutt.ac.th ซึ่งอยู่ภายใต้เงื่อนไขคุ้มครองข้อมูลระดับองค์กร จึงเสี่ยงน้อยกว่าบัญชีส่วนตัว แต่ก็ไม่ควรถือว่าเป็นความลับส่วนตัวโดยสมบูรณ์
6. วิทยานิพนธ์และโปรเจกต์จบ
- ตกลงขอบเขตการใช้ AI กับอาจารย์ที่ปรึกษาตั้งแต่ต้น และบันทึกไว้
- ระบุการใช้ AI ในตัวเล่ม เช่น ในบทระเบียบวิธีวิจัย
- การเลือกวิธีวิเคราะห์ การตีความ และการสรุปผล ควรเป็นการตัดสินใจของนักศึกษาเอง
เหตุผล: วิทยานิพนธ์วัดว่านักศึกษาสร้างหรือประยุกต์ความรู้ได้ด้วยตนเอง และนักศึกษาควรอธิบายและปกป้องทุกส่วนของงานต่อคณะกรรมการได้
อยากรู้ว่าใช้ AI อย่างไรให้เก่งขึ้นจริง ไม่ใช่แค่ทำงานเสร็จ อ่านต่อ: ใช้ AI ให้ได้เรียนรู้จริง
แหล่งข้อมูล
- มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าธนบุรี. (2569). (ร่าง) แนวปฏิบัติการใช้เครื่องมือปัญญาประดิษฐ์ในการเรียนสำหรับนักศึกษา (Revision 25 ก.ย. 2569 ปรับปรุงล่าสุด 5 ต.ค. 2569). อยู่ระหว่างเสนอสภาวิชาการ. https://docs.google.com/document/d/1H4m1h-pzZpyIFLg0gdRLsg6EI5-YJYlH7dRt7PpVN9I/edit
